महाराष्ट्रातील धरणसाठ्यात १३ टक्क्यांची तूट; राज्यातील धरणांमध्ये सरासरी ७५ टक्के पाणीसाठा

पुणे | २९/०९/२०२६

मुख्य संपादक : डॉ. निरंजन खंडागळे

सह संपादक : श्री कैलास केदारी

महाराष्ट्रातील अनेक भागांत गेल्या काही आठवड्यांपासून पावसाने ओढ दिल्याचा परिणाम राज्यातील धरणांच्या पाणीसाठ्यावर झाला आहे. राज्यातील प्रमुख, मध्यम आणि लघु धरणांमध्ये सध्या एकत्रित सुमारे ७५ टक्के पाणीसाठा उपलब्ध असून, गेल्या वर्षी याच कालावधीत हा साठा सुमारे ८८ टक्के होता. त्यामुळे गतवर्षीच्या तुलनेत यंदा सुमारे १३ टक्क्यांची तूट निर्माण झाली आहे.

मराठवाड्यात परिस्थिती अधिक चिंताजनक

राज्यातील विभागनिहाय स्थिती पाहता छत्रपती संभाजीनगर विभागातील धरणांमध्ये सुमारे ४५ टक्के पाणीसाठा आहे. गतवर्षी सप्टेंबरअखेर या विभागात सुमारे ८१ टक्के साठा होता. म्हणजेच यंदा या विभागात मोठी तूट निर्माण झाली आहे.

याशिवाय अमरावती आणि नागपूर विभागातही गतवर्षीच्या तुलनेत पाणीसाठा कमी असल्याचे उपलब्ध आकडेवारीतून दिसून येते. २१ सप्टेंबरच्या अहवालानुसार राज्यातील ३,०३२ धरणांमध्ये एकूण उपलब्ध उपयुक्त पाणीसाठा ७६.१६ टक्के नोंदवण्यात आला होता.

पुणे, नाशिक आणि कोकणात तुलनेने समाधानकारक स्थिती

मराठवाडा आणि विदर्भाच्या तुलनेत पुणे, नाशिक आणि कोकण विभागातील धरणांमध्ये पाणीसाठ्याची स्थिती तुलनेने चांगली असल्याचे जलसंपदा विभागाच्या आकडेवारीवर आधारित वृत्तांत नमूद करण्यात आले आहे.

नाशिक विभागातील धरणसाठ्यात गतवर्षीच्या तुलनेत तूट तुलनेने कमी असल्याचे २१ सप्टेंबरच्या आकडेवारीत दिसून आले होते. पुणे विभागातही गतवर्षीच्या तुलनेत साठा कमी असला तरी स्थिती इतर काही विभागांपेक्षा चांगली आहे.

पावसातील खंडाचा थेट परिणाम

गेल्या काही आठवड्यांपासून राज्यातील अनेक भागांत पावसाचे प्रमाण कमी राहिल्याने धरणांमध्ये नवीन पाण्याची आवक कमी झाली आहे. त्यामुळे धरणसाठ्यात अपेक्षित वाढ झालेली नाही. पावसाळा अंतिम टप्प्यात असताना परतीचा पाऊस किती प्रमाणात होतो, यावर आगामी काळातील जलस्थिती मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहणार आहे.

पुढील महिन्यांसाठी पाणी नियोजन महत्त्वाचे

धरणसाठ्यात गतवर्षीच्या तुलनेत झालेली घट लक्षात घेता पिण्याचे पाणी, शेती, औद्योगिक वापर आणि शहरांच्या पाणीपुरवठ्याचे नियोजन महत्त्वाचे ठरणार आहे. विशेषतः कमी साठा असलेल्या मराठवाडा आणि विदर्भातील भागांमध्ये उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करण्याची गरज निर्माण होऊ शकते.

दरम्यान, काही धरणांच्या पाणलोट क्षेत्रात पाऊस झाल्यास साठ्यात पुन्हा वाढ होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे परतीच्या पावसाची स्थिती आणि धरणांमध्ये होणारी आवक याकडे जलसंपदा विभागासह शेतकरी आणि नागरिकांचे लक्ष लागले आहे.

एक नजर

– राज्यातील सध्याचा एकत्रित धरणसाठा : सुमारे ७५%

– गतवर्षी याच काळातील साठा : सुमारे ८८%

– गतवर्षीच्या तुलनेत तूट : सुमारे १३ टक्के

– छत्रपती संभाजीनगर विभाग : सुमारे ४५%

– राज्यातील धरणांची संख्या : ३,०३२

– आगामी काळात परतीच्या पावसावर जलसाठ्याची स्थिती अवलंबून